Jakie umiejętności rozwijają zabawki? Dane z katalogu Stemeo
Kreatywność, myślenie przestrzenne, obserwacja, logika – sprawdziliśmy, jakie umiejętności najczęściej rozwijają zabawki w katalogu Stemeo i co mogą z tego wyczytać rodzice.
Zespół Stemeo
Kupując zabawkę, wielu rodziców patrzy przede wszystkim na wiek dziecka. To naturalne - oznaczenie 3+, 6+ czy 8+ szybko podpowiada, czy dany produkt będzie odpowiedni. Ale to tylko część obrazu.
Równie ważne jest inne pytanie: co właściwie ta zabawka rozwija?
W katalogu Stemeo przypisujemy produktom nie tylko kategorię i wiek, ale też umiejętności, które dana zabawka może wspierać. Dzięki temu można spojrzeć na zabawki nie tylko jak na przedmioty do zabawy, ale też jak na narzędzia wspierające rozwój konkretnych kompetencji.
Co mówią dane z katalogu Stemeo?
Na podstawie danych z katalogu Stemeo dostępnych w dniu publikacji najczęściej pojawiają się następujące umiejętności:
- Kreatywność - zobacz zabawki
- Myślenie przestrzenne - zobacz zabawki
- Obserwacja - zobacz zabawki
- Rozwiązywanie problemów - zobacz zabawki
- Umiejętności konstrukcyjne - zobacz zabawki
- Logika - zobacz zabawki
- Myślenie krytyczne - zobacz zabawki
- Motoryka mała - zobacz zabawki
- Koordynacja ręka–oko - zobacz zabawki
- Koncentracja - zobacz zabawki
To ranking najczęściej przypisywanych umiejętności - warto pamiętać, że jedna zabawka może wspierać kilka z nich jednocześnie.
Dalej pojawiają się m.in. precyzja, myślenie algorytmiczne, cierpliwość, pamięć, planowanie, wyobraźnia, myślenie abstrakcyjne i empatia.
Już na pierwszy rzut oka widać pewną prawidłowość: katalog najmocniej reprezentują zabawki rozwijające tworzenie, budowanie, analizowanie i eksperymentowanie.
Dlaczego kreatywność jest na pierwszym miejscu?
To nie powinno dziwić. Kreatywność to jedna z najszerszych i najbardziej naturalnych etykiet, jakie można przypisać zabawce.
Klocki, zestawy plastyczne, układanki konstrukcyjne, zabawki magnetyczne, zestawy do eksperymentów czy proste projekty STEM - wszystkie one zostawiają dziecku przestrzeń do działania, testowania i wymyślania własnych rozwiązań.
To dobrze współgra z tym, co wiemy z badań nad zabawą. Pediatrzy z American Academy of Pediatrics podkreślają, że zabawa jest ważnym elementem zdrowego rozwoju dziecka i wspiera rozwój społeczny, emocjonalny oraz poznawczy.
W praktyce oznacza to, że zabawka nie musi „uczyć” w szkolny sposób, żeby była wartościowa. Czasem to właśnie otwartość zabawy - możliwość budowania po swojemu, łączenia elementów i szukania własnych pomysłów - daje najwięcej.
Przykładowe zabawki rozwijające kreatywność
Clementoni - Odkrywcy natury (50714)
Lisciani - Quiz Dinozaury i człowiek pierwotny (364803)
Clementoni - Gra SOS Mały Weterynarz (50712)
Clementoni - Samochód terenowy (50918)
Myślenie przestrzenne: jedna z najmocniejszych kategorii
Drugą najczęściej pojawiającą się umiejętnością w katalogu jest myślenie przestrzenne. To bardzo ciekawy wynik, bo ten obszar ma stosunkowo mocne oparcie w badaniach.
Badania nad zabawą konstrukcyjną pokazują, że umiejętności składania, dopasowywania i budowania w przestrzeni wiążą się z wczesnymi kompetencjami matematycznymi u dzieci. W jednym z często cytowanych badań umiejętności przestrzenne trzylatków, mierzone m.in. przez budowanie z elementów łączonych, przewidywały część zróżnicowania wyników matematycznych.
To właśnie dlatego tak wiele wartościowych zabawek edukacyjnych opiera się na:
- klockach,
- układankach,
- modelach do składania,
- konstrukcjach magnetycznych,
- zestawach inżynieryjnych.
Takie produkty mogą wspierać nie tylko samo budowanie, ale też orientację w przestrzeni, rozumienie relacji między elementami i planowanie ruchu.
Przykładowe zabawki rozwijające myślenie przestrzenne
LEGO - Technic Harwester kołowy John Deere 1470H (42218)
Clementoni - Samochód terenowy (50918)
Clementoni - Laboratorium Mechaniki Transporter (50249)
Clementoni - Laboratorium mechaniki Helikopter ratowniczy (50687)
Obserwacja i rozwiązywanie problemów są dziś bardzo wysoko
Wysoka pozycja obserwacji i rozwiązywania problemów pokazuje też, że wiele zabawek edukacyjnych idzie dziś w stronę aktywnego odkrywania, a nie biernej rozrywki.
To szczególnie widać w:
- zestawach naukowych,
- prostych eksperymentach,
- łamigłówkach,
- grach logicznych,
- zabawkach STEM.
Dziecko nie tylko naciska przycisk i patrzy, co się stanie. Musi coś zauważyć, porównać, sprawdzić, poprawić albo złożyć jeszcze raz inaczej.
To ważne, bo współczesne podejście do nauki przez zabawę podkreśla znaczenie aktywnego i zaangażowanego działania, a nie tylko samego „efektu wow”.
Co oznaczają umiejętności konstrukcyjne i logika?
W katalogu wysoko znajdują się także:
- umiejętności konstrukcyjne
- logika
- myślenie krytyczne
To dobry sygnał, bo właśnie te obszary często są kojarzone z zabawkami STEM i szerzej - z przygotowaniem dziecka do samodzielnego myślenia.
W praktyce takie umiejętności rozwijają zwykle:
- klocki techniczne,
- tory kulkowe,
- zestawy do budowania maszyn,
- gry logiczne,
- zabawki z sekwencjami działań,
- roboty do prostego programowania.
Przykładowe zabawki rozwijające konstrukcję i logikę
LEGO - Technic Harwester kołowy John Deere 1470H (42218)
Clementoni - Evolution Robot 2.0 (50818)
Clementoni - Robot Airo 50819
Clementoni - Zestaw edukacyjny Fascynująca chemia (50699)
Warto jednak pamiętać, że etykieta na produkcie nie jest jeszcze dowodem naukowym. To, że producent deklaruje „logikę” albo „myślenie krytyczne”, nie znaczy automatycznie, że każda zabawa będzie miała taki sam efekt. Dużo zależy od wieku dziecka, sposobu użycia produktu i tego, czy zabawka faktycznie wymaga aktywnego myślenia.
A co z motoryką małą i koordynacją ręka–oko?
Te umiejętności są niżej niż kreatywność czy przestrzeń, ale nadal mają mocną reprezentację.
To zrozumiałe, bo wiele zabawek rozwija je niejako „przy okazji”:
- nawlekanie,
- składanie małych elementów,
- precyzyjne budowanie,
- manipulowanie narzędziami,
- dopasowywanie części.
Takie umiejętności są szczególnie ważne we wcześniejszych etapach rozwoju, ale nie znikają też później - po prostu przybierają bardziej złożone formy.
Dlaczego niektóre umiejętności są reprezentowane dużo rzadziej?
Niżej w zestawieniu pojawiają się takie kompetencje jak:
- planowanie,
- wyobraźnia,
- myślenie abstrakcyjne,
- empatia.
To nie musi oznaczać, że zabawki prawie ich nie rozwijają. Często chodzi raczej o to, że są one:
- trudniejsze do jednoznacznego przypisania,
- mniej oczywiste marketingowo,
- rzadziej opisywane wprost przez producentów.
Przykład: empatia. W rzeczywistości może być wspierana przez zabawę w odgrywanie ról, lalki, figurki czy gry kooperacyjne. Ale producenci dużo częściej napiszą na pudełku „rozwija kreatywność” niż „wspiera rozumienie emocji innych osób”.
Co więcej, w przypadku niektórych obszarów - szczególnie związanych z zabawą w udawanie - badania są bardziej złożone. Duży przegląd naukowy z 2013 roku zwracał uwagę, że nie zawsze da się postawić mocne, proste wnioski przyczynowe typu: „ta forma zabawy bezpośrednio rozwija tę konkretną cechę”.
To nie znaczy, że takie umiejętności są nieważne. Raczej że są trudniejsze do zmierzenia i opisania niż np. motoryka mała czy myślenie przestrzenne.
Czego rodzic może się nauczyć z takich danych?
Najważniejszy wniosek jest prosty:
warto patrzeć na zabawkę nie tylko przez pryzmat wieku, ale też przez pryzmat umiejętności.
Dwie zabawki oznaczone jako „6+” mogą rozwijać zupełnie różne rzeczy:
- jedna będzie wspierać kreatywność i konstrukcję,
- druga logikę i koncentrację,
- trzecia obserwację i eksperymentowanie.
To zmienia sposób wyboru.
Zamiast pytać wyłącznie:
Czy ta zabawka jest dla mojego dziecka?
warto też zapytać:
Co moje dziecko będzie przy niej ćwiczyć?
Czego teraz najbardziej potrzebuje?
Czy chcę wspierać bardziej tworzenie, logiczne myślenie, precyzję, a może samodzielne rozwiązywanie problemów?
Jak czytać takie zestawienia z głową?
Takie dane są bardzo przydatne, ale dobrze pamiętać o trzech rzeczach.
1. To obraz katalogu, nie całego rynku
Artykuł pokazuje, jakie umiejętności najczęściej pojawiają się w katalogu Stemeo, a nie w całym rynku zabawek.
2. Jedna zabawka może rozwijać kilka rzeczy naraz
Klocki mogą wspierać jednocześnie kreatywność, myślenie przestrzenne, motorykę małą i cierpliwość. Zabawki rzadko mieszczą się tylko w jednej szufladce.
3. Sama zabawka to nie wszystko
Znaczenie ma też:
- wiek dziecka,
- stopień trudności,
- sposób zabawy,
- udział dorosłego,
- regularność wracania do produktu.
Ta sama zabawka może u jednego dziecka rozwinąć dużo, a u innego wylądować w szafie po dwóch dniach.
Podsumowanie
Dane z katalogu Stemeo pokazują wyraźnie, że współczesne zabawki edukacyjne najczęściej wspierają:
- kreatywność,
- myślenie przestrzenne,
- obserwację,
- rozwiązywanie problemów,
- konstrukcję i logikę.
To dobry kierunek. Oznacza, że coraz więcej produktów nie ogranicza się do „efektownej zabawy”, ale próbuje rozwijać konkretne kompetencje.
Dla rodziców najważniejsza lekcja jest jednak jeszcze prostsza:
warto wybierać zabawki nie tylko według wieku, ale też według tego, co realnie mogą wspierać w rozwoju dziecka.
Wiek mówi, czy zabawka będzie odpowiednia. Umiejętności podpowiadają, czy będzie naprawdę wartościowa.
W kolejnych artykułach pokażemy:
- jak patrzeć na zabawki przez pryzmat umiejętności, a nie tylko wieku,
- oraz jakie kompetencje warto wspierać na różnych etapach rozwoju.
Jeśli chcesz już teraz sprawdzić produkty według rozwijanych umiejętności, zajrzyj do katalogu Stemeo.